Ezidilerin ana vatanları olan Midyat ve Batman’da planlanan geniş kapsamlı GES projelerine karşı ortak bildiri yayınlayan 107 Ezidi Kurumu, bölgedeki Ezidî köylerinin kültürel hafızasına, ekolojisine ve son yıllarda başlayan köye geri dönüş süreçlerine ciddi zarar vereceği uyarısında bulunarak söz konusu yatırımların başka bölgelere kaydırılması çağrısı yaptı.
Mehmet Nabi Batuk / Midyat
Geçmişte sistematik katliamlara, derin travmalara ve baskıcı sindirme politikalarına maruz kalarak kadim ana vatanlarından, topraklarından koparılıp zorunlu göç yollarına sürülen Ezidî toplumu, bugün de mülki haklarının elinden alınması tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. Dünyanın dört bir yanından bir araya gelen 107 Ezidî derneği, vakfı ve köy meclisi; Midyat’a bağlı Güven (Bacin) köyü ile Beşiri bölgesindeki toplam 13 Ezidî köyünü kapsayan GES projelerinin, bu kez de mülkiyet haklarını ve yaşam alanlarını yok etmeyi hedeflediğini belirterek ortak bir bildiri yayımladı. Yenilenebilir enerji yatırımlarını ilkesel olarak desteklediklerini belirten kurumlar, ancak bu projelerin tarihsel azınlıkların hakları ve kültürel varlıkları çiğnenerek hayata geçirilmesine sert tepki gösterdi. Proje alanı olarak seçilen bölgelerin atıl araziler olmadığı, aksine yüzyıllardır Ezidî toplumunun sosyal, kültürel ve ekonomik mülkiyetinin ayrılmaz bir parçası olduğu ifade edildi.
Açıklamada, söz konusu toprakların geleneksel mera ve tarım alanı olmanın ötesinde, geçmişte mezarlık ve derin dini anlamlar taşıyan kutsal mekânlar olarak kullanıldığına dikkat çekildi. On yıllar önce binlerce Ezidî ailenin köylerini terk ederek başta Almanya olmak üzere Avrupa’nın çeşitli ülkelerine sığınmak zorunda kaldığı hatırlatılan metinde, son yıllarda sınırlı da olsa başlayan “köye geri dönüş” hareketliliğinin toplum için büyük bir umut kaynağı olduğu belirtildi. Birçok ailenin evlerini, mülklerini, mezarlıklarını ve köylerini yeniden inşa etmek için büyük maddi kaynaklar ve manevi emek harcadığı bir dönemde, mülki hakları ve yerel iradeyi hiçe sayan bu projelerin gündeme gelmesi, tarihsel yaşam alanlarına yönelik yeni bir müdahale ve sindirme politikasının devamı olarak nitelendirildi.
Ezidî kurumları, yerel halkın yeterince bilgilendirilmediği ve karar süreçlerinden tamamen dışlandığı bu tür geniş ölçekli projelerin, zamanla zorlukla inşa edilen güven ortamını kökten zedeleyeceğinden endişe ediyor. Ekonomik çıkarların, tarihsel olarak ağır bedeller ödemiş bir azınlığın mülkiyet ve yaşam haklarının önüne geçirilmesi durumunda, uzun vadede hem geri dönüş süreçlerinin tamamen baltalanacağı hem de bölgedeki mevcut Ezidî varlığının tamamen tasfiye edileceği uyarısı yapıldı. Bildiride ayrıca geleneksel mera kaybı, hassas doğal alanlardaki ekolojik tahribat ve kültürel mirasın geri dönülemez şekilde zarar görme ihtimali gibi ciddi endişeler dile getirildi.
Yaşanan bu mülkiyet ve yaşam alanı krizi karşısında yetkililere 5 maddelik somut bir alternatif çözüm planı sunuldu. Kurumlar; projelerin kültürel ve tapulu alanlar yerine altyapısı uygun alternatif arazilere kaydırılmasını, bina ve çatı sistemlerine dayalı merkezi olmayan küçük ölçekli enerji modellerinin desteklenmesini ve tarım ile enerji üretimini bir arada tutan agro-fotovoltaik sistemlerin uygulanmasını önerdi. Ayrıca geri dönüş köylerinin haklarının özel bir statüyle korunması ve projelerden önce bölgede bağımsız uzmanlar tarafından ekolojik, arkeolojik ve dini etkileri ölçen bilimsel incelemelerin yapılması gerektiği vurgulandı.
Yargı mercilerine, siyasi karar alıcılara, ulusal ve uluslararası kuruluşlara tarihsel sorumluluk çağrısıyla son bulan açıklamada, sorumlu bir enerji politikasının insan hakları, mülkiyet hakları ve kültürel boyutları birlikte değerlendirmesi gerektiği ifade edildi. Bildirinin altında, Almanya’dan Fransa’ya, Belçika’dan Avustralya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyadaki federasyonlar, kadın meclisleri, köy divanları ve kültür merkezleri dahil olmak üzere toplam 107 uluslararası Ezidî yapısının imzası bulunuyor.
Açıklamada, söz konusu bölgelerde sürdürülen GES Projelerini yakından takip ettiklerini ifade eden Ezidi Kurumları, şu ifadelere yer verdi:
“GES Projeleri köy topluluğu tarafından açık bir şekilde olumsuz karşılanmaktadır”
Ezidî kurumları olarak öncelikle açıkça ifade etmek isteriz ki; yenilenebilir enerji yatırımlarını ve sürdürülebilir enerji politikalarını ilkesel olarak desteklemekteyiz. Doğal kaynakların sorumlu biçimde kullanılması ve küresel iklim krizine karşı mücadele, çağımızın en temel sorumlulukları arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, sürdürülebilir kalkınma politikalarının; tarihsel azınlıkların hakları, kültürel yaşam alanlarının korunması ile sosyal ve ekolojik hassasiyetler gözetilerek hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Söz konusu alanlar, atıl veya önemsiz araziler değildir. Aksine, bu bölgeler yüzyıllardır Ezidi toplumunun sosyal, kültürel ve ekonomik yaşamının ayrılmaz bir parçası olmuştur. Geleneksel mera, tarım ve doğal alanlar olarak kullanılmakta olup, bölgede kalan az sayıdaki Ezidi aile için hayati bir öneme sahiptir. Kırsal yaşam biçimlerinin temelini oluşturmakta ve son yıllarda büyük ölçüde tahrip olmuş köy ve kültürel yapıların korunmasına katkı sunmaktadır.
Bunun yanı sıra, Güven (Bacin) köyündeki ataların tarihi ile güçlü bir şekilde bağlantılı olup, geçmişte mezarlıkların yanı sıra derin dini ve kültürel anlam taşıyan kutsal mekânlar olarak da kullanılmıştır. Bu bağlamda, söz konusu alanlar üzerinde planlanan güneş enerjisi santrali projesi, köy topluluğu tarafından açık bir şekilde olumsuz karşılanmakta ve tarihsel olarak şekillenmiş yaşam, hafıza ve kültür alanlarına yönelik ilave bir müdahale olarak değerlendirilmektedir.
Türkiye’deki Ezidî toplumu, yakın tarihinde derin travmalar, zorunlu göçler, toplumsal dışlanma ve büyük kayıplarla karşı karşıya kalmıştır. On yıllar önce binlerce Ezidî aile, kendi köylerini terk etmek zorunda kalmış; başta Almanya olmak üzere Avrupa’nın çeşitli ülkelerine göç etmiştir. Çok sayıda köy boşalmış, kültürel ve dini yapılar zayıflamış ve yüzyıllardır bu topraklarda varlık gösteren topluluklar neredeyse tamamen yok olma noktasına gelmiştir.
“GES dayatması geri dönüş sürecini zayıflatır”
Bu nedenle, son yıllarda gözlemlenen sınırlı da olsa geri dönüş hareketleri Ezidî toplumu açısından son derece anlamlıdır. Birçok Ezidî aile; evlerinin, mezarlıklarının, kutsal mekânlarının ve köylerinin yeniden inşası için ciddi maddi kaynaklar, büyük emek ve önemli umutlar ortaya koymuştur. Bu gelişmeler toplum içerisinde geleceğe dair umut verici bir süreç olarak değerlendirilmiştir.
Son dönemde diyalog ve karşılıklı görüşmelere artan ölçüde önem atfedilirken ve aynı zamanda köylere geri dönüş süreci giderek ivme kazanırken, tam da buna ters yönde sonuçlar doğurabilecek girişim ve projelerin gündeme gelmesi dikkat çekici bir durum olarak değerlendirilmektedir.
Bu tür girişimlerin, başlatılmış bulunan köylerin yeniden inşası ile toplumsal ve kültürel yaşamın yeniden canlandırılması sürecini uzun vadede zayıflatabileceği, hatta olumsuz yönde etkileyebileceği yönünde haklı kaygılar bulunmaktadır.
Tam da bu nedenle, mevcut gelişmeler Ezidî toplumu içerisinde ciddi bir hassasiyetle değerlendirilmektedir. Yerel halk tarafından yaşam alanlarına yönelik bir tehdit olarak algılanabilecek uygulamalar, zaman içerisinde oluşmaya başlayan güven ortamının zarar görmesine yol açma riski taşımaktadır. Bu durum, birçok Ezidî vatandaşımızın uzun vadeli geri dönüş süreçleri ile kültürel ve toplumsal varlıklarının geleceğine ilişkin kaygılar taşımasına neden olmaktadır.
Geleneksel köy, mera ve tarım alanlarının geniş ölçekli projeler kapsamında değerlendirilmesi; birçok kişi tarafından ekonomik çıkarların, tarihsel olarak ağır bedeller ödemiş bir azınlığın ihtiyaçlarının önüne geçirildiği yönünde algılanabilmektedir. Bunun ise uzun vadede hem geri dönüş süreçlerini olumsuz etkileyebileceği hem de Midyat ve Batman bölgelerindeki mevcut Ezidî varlığını daha da zayıflatabileceği değerlendirilmektedir.
Bunun yanı sıra aşağıdaki hususlara ilişkin ciddi endişeler bulunmaktadır:
• Geleneksel mera ve tarım alanlarının kaybı,
• Hassas doğal yaşam alanlarında oluşabilecek ekolojik etkiler,
• Kültürel, dini ve tarihi alanların zarar görme ihtimali,
• Bölge halkının yeterince bilgilendirilmemesi ve karar süreçlerine yeterli düzeyde dahil edilmemesi,
• Bölgede yaşayan Ezidî toplumu üzerindeki sosyal ve ekonomik etkiler,
- Gelecekteki geri dönüş ve yeniden yapılanma süreçleri üzerindeki olası olumsuz sonuçlar
Bu çerçevede; alternatif çözüm yollarının ciddi biçimde değerlendirilmesini ve ilgili toplum kesimleriyle yürütülen diyaloğun daha kapsamlı şekilde güçlendirilmesini gerekli görmekteyiz.
İmzası bulunan Ezidî dernek ve kurumları özellikle aşağıdaki hususların değerlendirilmesini önermektedir:
1. Alternatif Alanların Değerlendirilmesi
Güneş enerjisi projelerinin; kültürel, tarihi ve ekolojik açıdan hassas bölgeler yerine, altyapısı uygun veya daha önce farklı amaçlarla kullanılmış alanlarda hayata geçirilmesi önem arz etmektedir.
2. Merkezi Olmayan Enerji Modellerinin Desteklenmesi
Mevcut bina ve çatı sistemleri üzerinde kurulabilecek daha küçük ölçekli güneş enerjisi uygulamaları sayesinde sürdürülebilir enerji üretimi sağlanabilirken, geleneksel köy yaşamı da korunabilir.
3. Tarım ve Enerji Üretiminin Birlikte Değerlendirilmesi
Agro-fotovoltaik gibi modeller sayesinde tarım, hayvancılık ve enerji üretimi bir arada sürdürülebilir; böylece mevcut arazilerin geleneksel kullanım biçimleri korunabilir.
4. Ezidî Geri Dönüş Köylerinin Korunması
Midyat ve Batman bölgelerindeki Ezidî köylerinin; kültürel mirasın korunması, sürdürülebilir kırsal kalkınma ve toplumsal uzlaşı açısından özel olarak desteklenmesi ve korunması büyük önem taşımaktadır.
5. Bağımsız Bilimsel ve Kültürel İncelemeler
Projelerin uygulanmasından önce; ekolojik, arkeolojik, tarihi ve dini etkilerin bağımsız uzmanlar tarafından kapsamlı şekilde incelenmesi gerekmektedir.
Yetkili kurumlara, yargı mercilerine, siyasi karar alıcılara ve ulusal ile uluslararası kuruluşlara çağrımız; Midyat ve Batman bölgelerindeki Ezidî köylerine ilişkin tarihsel sorumluluğun hassasiyetle gözetilmesidir.
Sürdürülebilir kalkınma anlayışı, küçük toplulukların yeniden yaşam alanlarını kaybetmesine veya geleceğe dair güven duygularının zedelenmesine yol açmamalıdır. Sorumlu bir enerji politikası; ekolojik, sosyal, kültürel ve insan hakları boyutlarını birlikte değerlendirmeli ve tarihsel toplulukların korunmasını sürdürülebilir kalkınmanın ayrılmaz bir unsuru olarak kabul etmelidir.
Destek ve imza verenler:
1. Bielefeld-OWL Êzidî Cemaati
2. Emmerich Êzidî Cemaati Derneği
3. Sulingen Êzidî Cemaati Derneği
4. Wilhelmshaven’daki Êzidî Cemaati Derneği
5. Bremen ve Çevresi Êzidî Kültür Merkezi Derneği
6. Celle Êzidî Kültür Merkezi Derneği
7. Westmünster Êzidî Cemaati Derneği
8. Özgür Ses (DRA
9. Bochum Eziden Topluluğu e.V.
10. Bergen Eziden Topluluğu e.V.
11. Ezidische Bilim Enstitüsü e.V.
12. Oldenburg Jesidischer Trachtenverein e.V.
13. Divana Gundê Bacinê (Türkiye)
14. Ronahi Diepholz – Yezidischer Kultur- und Sozialverein e.V.
15. Osterholz Yezidische Gemeinde e.V.
16. Oldenburg Yezidisches Forum e.V.
17. Delmenhorst Yezidisches Forum e.V.
18. Ostfriesland Yezidischer Kulturverein e.V.
19. Yezidischer Kultur- und Sozialverein e.V.
20. Ezidi Kültür ve Haklar Merkezi
21. Niedersachsen Ezidileri Eyalet Birliği e.V.
22. Liège Ezidi Kültür Merkezi (Belçika)
23. Ezidiler Fêdêrasîona Fransa
24. Ezidi Evi Rouane Fransa
25. Ezidi Evi Amians Fransa
26. Ezidi Evi Bordeaux Fransa
27. Ezidi Evi Valence Fransa
28. Ezidi Evi Lille Fransa
29. Ezidische Gemeinde Rheinland-Pfalz e.V. (2013)
30. Berlin Ezidi Kültür ve Topluluğu e.V.
31. Ezidian International Academy e.V.
32. Şengal Ezidi Kültür ve Medya Derneği e.V.
33. Yakbûna Ezidiya – Hameln-Pyrmont e.V.
34. Stuttgart Ezidi Güneşi e.V.
35. Ezidi Soykırım Merkezi e.V.
36. Bielefeld Ezidischer Kulturverein e.V.
37. Lüneburg Ezidi Evi e.V.
38. Ezidi Roj Yardım Kuruluşu
39. Meinersen Ezidi Derneği
40. Kültür ve Gelenek Derneği
41. Yezidene Samfunn i Norge
42. Thüringen Topluluğu e.V.
43. Yezidi İnsan Hakları Örgütü International
44. Ezidiler İşleri Merkezi
45. Avustralya Ezidi Gençlik Derneği
46. Rojnas Ezidi Dayanışma Enstitüsü e.V.
47. Zuhoor Kamu Hizmetleri Kuruluşu – Hannover
48. Dortmund ve çevresi Mala Ezidxan e.V.
49. Almanya Ezidi Topluluğu e.V.
50. Hamburg Yezidi Derneği – Bengeh Ezidiati
51. Jesidischer Brüderkreis
52. Ezidxan74 Kültür Derneği – Freiburg e.V.
53. Ezidiler Birliği e.V.
54. Ezidi Din Konseyi e.V.
55. Şengal Heart Yardım ve Kalkınma Organizasyonu
56. EBKK – Ezidi Eğitim, Sanat ve Kültür e.V.
57. JANGO Güçlendirme Akademisi
58. Alman-Jesidi Dostluk Derneği e.V.
59. Krefeld Jesidi Kültür Derneği e.V.
60. Hildesheim Mala Ezidiya
61. Suriye Ezidileri Birliği e.V.
62. Suriye Ezidileri İttifakı e.V.
63. Yezidi-Alman Kültür Derneği e.V.
64. Cloppenburg Mala Ezidiya
65. Berlin Ezidisches Kulturzentrum e.V.
66. Hannover Ezidisches Kulturzentrum e.V.
67. Ezidi Kadın Meclisleri Çati Örgütü e.V.
68. Berlin Ezidi Kadınlar Konseyi
69. Achim Ezidi Kadınlar Derneği e.V.
70. NAV-YEK – Ezidi Dernekleri Merkez Birliği e.V.
71. Heidekreis Ezidi Kültür Derneği e.V.
72. Wesel Ezidisches Kulturzentrum e.V.
73. Verden Ezidi Topluluğu e.V.
74. Hameln Ezidi Kültür Merkezi e.V.
75. OWL Ezidi Topluluğu e.V.
76. Löhne Ezidi Sanat ve Kültür Merkezi
77. Ezidi Topluluk İttifakı (Tifaqa Civaka Ezidi)
78. Nienburg Yezidi Topluluğu e.V.
79. Serê Kaniyê Ezidi Cemaati Derneği
80. Baden-Württemberg Ezidi Merkezi Derneği
81. Alman-Ezidi Dostluk Derneği
82.Springer Ezidi Cemaati Derneği
83.Danimarka Ezidi Kültür Derneği
84. Ezidi Dini Kültürel Mirasini Koruma Vakfi Senedi
85. Taqa Köyü Divanı
86.Cêrehli Ezidilerin birliği topluluğu
87. Pir Ali’nin divanı / meclisi
88. Êzdî Evi Minden
89. Viranşehir êzîdiler kültür ve dayanışma derneği
90. Fakira Êzidîlerin evi
91. Ezidi Diyaspora Kongresi
92. Alman-Ezidi Dostluk Derneği (Bielefeld)
93. Mihokan Köyü Derneği e.V.
94.Bielefeld Tefaka Xalta Derneği e.V
95. Suriye Êzidileri Konseyi (E.Ê.S.)
96. İsviçre Êzidi Cemaati
97. Kurukavak Êzidî Evi
98.Koçan Köyü Danıştayi
99. Ezidi Akademisi e.V
100. Êzîdxan Sanatçılar Merkezi
101. Mağaraköyü Konseyi e.V.
102.Tarih 74 TV
103.Asinc,Darakul ve Haydarkul Köyleri Meclisi
104.Oğuz Köyü Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği
105.Yeni Gün TV
106. Xerabya Köyü Topluluğu
107.AlmanyaEzidi inanc Topluluğu Derneği e.V.
